| 1 The proverbs of Solomon the son of David, king of Israel; | 1 Ang mga kawikaan ni Salomon na anak ni David na hari sa Israel: |
| 2 To know wisdom and instruction; to perceive the words of understanding; | 2 Upang umalam ng karunungan at turo; upang bulayin ang mga salita ng pagkaunawa; |
| 3 To receive the instruction of wisdom, justice, and judgment, and equity; | 3 Upang tumanggap ng turo sa pantas na paguugali, sa katuwiran, at kahatulan, at karampatan; |
| 4 To give subtilty to the simple, to the young man knowledge and discretion. | 4 Upang magbigay ng katalinuhan sa musmos. Kaalaman at pagbubulay sa kabataan: |
| 5 A wise man will hear, and will increase learning; and a man of understanding shall attain unto wise counsels: | 5 Upang marinig ng pantas, at lumago sa ikatututo: at upang tamuhin ng taong may unawa ang magagaling na payo: |
| 6 To understand a proverb, and the interpretation; the words of the wise, and their dark sayings. | 6 Upang umunawa ng kawikaan at ng kahulugan; ng mga salita ng pantas, at ng kanilang malalabong sabi. |
| 7 The fear of the LORD is the beginning of knowledge: but fools despise wisdom and instruction. | 7 Ang takot sa Panginoon ay pasimula ng kaalaman: nguni't ang mangmang ay humahamak sa karunungan at turo. |
| 8 My son, hear the instruction of thy father, and forsake not the law of thy mother: | 8 Anak ko, dinggin mo ang turo ng iyong ama, at huwag mong pabayaan ang kautusan ng iyong ina: |
| 9 For they shall be an ornament of grace unto thy head, and chains about thy neck. | 9 Sapagka't sila'y magiging tali ng biyaya sa iyong ulo, at mga kuwintas sa ligid ng iyong leeg. |
| 10 My son, if sinners entice thee, consent thou not. | 10 Anak ko, kung ikaw ay hikayatin ng mga makasalanan, huwag mong tulutan. |
| 11 If they say, Come with us, let us lay wait for blood, let us lurk privily for the innocent without cause: | 11 Kung kanilang sabihin, sumama ka sa amin, tayo'y magsibakay sa pagbububo ng dugo, tayo'y mangagkubli ng silo na walang anomang kadahilanan sa walang sala; |
| 12 Let us swallow them up alive as the grave; and whole, as those that go down into the pit: | 12 Sila'y lamunin nating buhay na gaya ng Sheol. At buo, na gaya ng nagsibaba sa lungaw; |
| 13 We shall find all precious substance, we shall fill our houses with spoil: | 13 Tayo'y makakasumpong ng lahat na mahalagang pag-aari, ating pupunuin ang ating mga bahay ng samsam; |
| 14 Cast in thy lot among us; let us all have one purse: | 14 Ikaw ay makikipagsapalaran sa gitna namin; magkakaroon tayong lahat ng isang supot: |
| 15 My son, walk not thou in the way with them; refrain thy foot from their path: | 15 Anak ko, huwag kang lumakad sa daan na kasama nila; pigilin mo ang iyong paa sa kanilang landas: |
| 16 For their feet run to evil, and make haste to shed blood. | 16 Sapagka't ang kanilang mga paa ay nagsisitakbo sa kasamaan, at sila'y nangagmamadali sa pagbububo ng dugo. |
| 17 Surely in vain the net is spread in the sight of any bird. | 17 Sapagka't walang kabuluhang naladlad ang silo, sa paningin ng alin mang ibon: |
| 18 And they lay wait for their own blood; they lurk privily for their own lives. | 18 At binabakayan ng mga ito ang kanilang sariling dugo, kanilang ipinagkukubli ng silo ang kanilang sariling mga buhay. |
| 19 So are the ways of every one that is greedy of gain; which taketh away the life of the owners thereof. | 19 Ganyan ang mga lakad ng bawa't sakim sa pakinabang; na nagaalis ng buhay ng mga may-ari niyaon. |
| 20 Wisdom crieth without; she uttereth her voice in the streets: | 20 Karunungan ay humihiyaw na malakas sa lansangan; kaniyang inilalakas ang kaniyang tinig sa mga luwal na dako; |
| 21 She crieth in the chief place of concourse, in the openings of the gates: in the city she uttereth her words, saying, | 21 Siya'y humihiyaw sa mga pangulong dako na pinaglilipunan; sa pasukan ng mga pintuang-bayan, sa bayan, kaniyang binibigkas ang kaniyang mga salita: |
| 22 How long, ye simple ones, will ye love simplicity? and the scorners delight in their scorning, and fools hate knowledge? | 22 Hanggang kailan kayong mga musmos, magsisiibig sa inyong kamusmusan? At ang mga nanunuya ay maliligaya sa panunuya, at ang mga mangmang ay mangagtatanim sa kaalaman? |
| 23 Turn you at my reproof: behold, I will pour out my spirit unto you, I will make known my words unto you. | 23 Magsibalik kayo sa aking saway: narito, aking ibubuhos ang aking espiritu sa inyo. |
| 24 Because I have called, and ye refused; I have stretched out my hand, and no man regarded; | 24 Sapagka't ako'y tumawag, at kayo'y tumanggi: aking iniunat ang aking kamay, at walang makinig; |
| 25 But ye have set at nought all my counsel, and would none of my reproof: | 25 Kundi inyong iniuwi sa wala ang buo kong payo, at hindi ninyo inibig ang aking saway: |
| 26 I also will laugh at your calamity; I will mock when your fear cometh; | 26 Ako naman ay tatawa sa kaarawan ng inyong kasakunaan: ako'y manunuya pagka ang inyong takot ay dumarating; |
| 27 When your fear cometh as desolation, and your destruction cometh as a whirlwind; when distress and anguish cometh upon you. | 27 Pagka ang iyong takot ay dumarating na parang bagyo. At ang inyong kasakunaan ay dumarating na parang ipoipo; pagka ang hirap at hapis ay dumating sa inyo. |
| 28 Then shall they call upon me, but I will not answer; they shall seek me early, but they shall not find me: | 28 Kung magkagayo'y tatawag sila sa akin, nguni't hindi ako sasagot; hahanapin nila akong masikap, nguni't hindi nila ako masusumpungan: |
| 29 For that they hated knowledge, and did not choose the fear of the LORD: | 29 Sapagka't kanilang ipinagtanim ang kaalaman, at hindi pinili ang takot sa Panginoon. |
| 30 They would none of my counsel: they despised all my reproof. | 30 Ayaw sila ng aking payo; kanilang hinamak ang buo kong pagsaway: |
| 31 Therefore shall they eat of the fruit of their own way, and be filled with their own devices. | 31 Kaya't sila'y magsisikain ng bunga ng kanilang sariling lakad, at mabubusog ng kanilang sariling mga kagagawan. |
| 32 For the turning away of the simple shall slay them, and the prosperity of fools shall destroy them. | 32 Sapagka't papatayin sila ng pagtalikod ng musmos, at ang pagkawalang balisa ng mga mangmang ay ang sisira sa kanila. |
| 33 But whoso hearkeneth unto me shall dwell safely, and shall be quiet from fear of evil. | 33 Nguni't ang nakikinig sa akin ay tatahang tiwasay. At tatahimik na walang takot sa kasamaan. |